وبلاگ شخصی علی تاجدینی

خصومت

انّ ابغض الّرجال الی ا... الا لّد الخصیم[1]

مبغوض ترین مردان نزد خدا ، انسان لجوج خصومت کننده است .     رسول اکرم (ص)

***

خصومت در لغت به معنی دشمنی وستیزه و در اصطلاح عالمان اخلاق ، به معنی پیکار لفظی با دیگران به قصد تحصیل مال یا استیفای حق است .

عقل وشرع برخی از انواع خصومت را ستوده و برخی را نکوهیده است . خصومت تنها هنگامی که شخص به حقانیت خویش یقین کند یا حجتی شرعی بر آن داشته باشد ، و از سویی ، برای استیفای حق خویش راهی جز آن نیابد ، پسندیده است .

عقل ، هنگامی که برای پس گرفتن حق ، راهی جز خصومت نیابد ، آن را می ستاید . در غیر این مورد ، اگر شخص خصومت کننده بداند حق با او نیست و یا در حقانیت خویش تردید داشته باشد ، رفتارش از نظر شرع و عقل ناپسند شمرده می شود .

رسول خدا _ص) فرمود :" هر کس بدون آگاهی در خصومتی لجاجت ورزد تا زمانی که در آن حال قرار دارد ، مورد خشم الهی است ."[2]

در صورتی که بتوان حق را از طریق ملایمت و با گفتگو حل کرد ، خصومت ورزی جایی ندارد و اثری جز تولید کینه ندارد . علی (ع) فرمود :" از خصومت بپرهیزید . همانا خصومت دل را مشغول می کند و نفاق را بر جای گذاشته ، کینه ها را به بار می آورد ."[3]

علمابی اخلاق معتقدند ریشه خصومت، از سه حال خارج نیست ، یا از سر دشمنی و کینه جویی است و یا حسادت و یا حب مال و مقام .

پیامدهای زشت خصومت

اولین اثر خصومت ، تشویش و اضطراب است . علی (ع) فرمود :" همانا خصومت ، دل را مشغول می سازد ."[4] واگر در زمینه مسائل دینی باشد ، تولید شک می کند ." خصومت ، شک را به جای می گذارد ."[5]

اثر دیگر خصومت ، ایجاد نفاق است . لجاجات بر حقانیت خویش با وجود آگاهی از ناحق بودن ادعا ، چیزی جز دوگانگی میان سخن ودل نیست . علی (ع) فرمود :" خصومت ، دورویی بر جای خواهد گذاشت. [6]

خصومت ، تولید کینه می کند و منجر به ریختن آبروی اشخاص می شود . خصومت نه تنها اعمال نیک انسان را هدر می کند ، بلکه دین را نابود می سازد . امام باقر (ع) می فرماید >" خصومت دین را از بین می برد ."[7]

علمای اخلاق معتقدند ضد این صفت رذیله ، به کار بستن "طیب کلام" است . طیب کلام یعنی استفاده از گفتار خوش و سخن زیبا و مؤدبانه . انسان باید هنگام صحبت با دیگری در رعایت ادب بکوشد و از مطالب لطیف و نیکو استفاده کند . البته خوش سخنی به معنای تملق و چاپلوسی نیست ، زیرا هدف از تملق وچرب زبانی ، جلب توجه دیگران است . وقتی مخاطب ، در برابر ادب و متانت قرار می گیرد . دشمنی ها به دوستی بدل می شوند . رسول گرامی اسلام (ص) در این باره می فرماید :

" همانا در بهشت غرفه هایی است که از درخشندگی وشفافیت بیرون آن ها از درون ودرون آن ها از بیرون ، دیده می شود . از امّت من کسی در این غرفه ها ساکن نمی شود ، مگر آن که خوش سخن باشد و مردم را اطعام کند ".[8]  و نیز می فرمودند : " گفتار طیب وزیبا ، نوعی صدقه است ."[9]