فحش و پیامدهای ناپسند آن
فحش
الجنــه حرام علی کل فاحش ان یدخلها[1]
ورود به بهشت بر هر دشنام دهنده ای حرام است.
پیامبراکرم (ص)
***
فحش به معنای گفتار زشت یا دشنام و بد زبانی است . علمای اخلاق ، به کار بردن سخنان زشت برای اشخاص را فحش وناسزا گویند .
فحش گاهی به قصد آزار رساندن است ، در این حالت ناسزا گفته می شود و حرمت ها از بین میرود. گاهی نیز از سر شوخی است و گاهی از روي عادت زشتي گفته میشود. فحش از نظر کلماتی که به کار میرود، مراتب پیدا می کند و به لحاظ میزان زشتی در میان اقوام و ملتها، مختلف میگردد .
در سخنان پیشوایان معصوم(ع) به شدت نکوهش شده است تا آنجا که فرمودهاند: " در اسلام فحش نیست ومسلمان ناسزا نمی گوید."
حضرت صادق (ع) به برخی از یاران خود فرمود که فحش دادن، کار ما نیست و پیروان خود را به آن فرا نمی خوانیم . سماعه که از یاران امام صادق (ع) است ، می گوید :
" بر امام صادق (ع) وارد شدم. در ابتدا فرمود: به من بگو که قضیه بین تو با شتربانت [=ساربانت] چه بوده است؟ [سپس فرمود] بپرهیز از این که زشتگو و بدزبان یا فریاد زن یا لعنت کنندهباشی. من گفتم به خدا سوگند ! او به من ستم کرده [ من بی جهت به او ناسزا نگفته ام ] . حضرت فرمود : اگر او به تو ظلم کرده ، همانا تو بر او پیشی گرفتی [ = به سبب ناسزا گفتن ، تو هم ستم کردی ] . همانا این فحش از رفتار من نیست و پیروان خود را نیز به آن امر نمی کنم . از پروردگارت آمرزش بطلب و [به سوی بدی] باز نگرد.سماعه گفت: من از پروردگار آمرزش می طلبم و هرگز باز نخواهم گشت ."[2]
پیامبر اکرم (ص) می فرماید :
" از ناسزا گویی بپرهیزید . همانا خداوند فحش و هرزه گویی را دوست نمی دارد . از فحش بپرهیزید ؛ چرا که خداوند ناسزاگو و هرزه گو را دوست ندارد ."[3]
در وصیت های رسول اکرم (ص) به حضرت علی (ع) آمده است :
یا علی شر الناس من اکرمه الناس اتقاء فحشه .[4]
ای علی ! بدترین شخص کسی است که مردم از زبان بد او ترسیده،از روی ترس او را گرامی بدارند .
رسول اکرم می فرماید : " ناسزا گفتن وهرزه گویی در هیچ موردی از اسلام نیست ."[5]
در وصيت هاي رسول اكرم (ص) به علي (ع) آمده است :
اي علي! بدترين شخص كسي است كه مردم از زبان بد وی ترسیده از روی ترس او را گرامی بدارند .[6]
و نیز پیامبر اکرم (ص)به همسرش فرمود : " ای عایشه ! اگر فحش در این عالم شکل می گرفت و تو آن را می دیدی به شکل زشت وبدی تبدیل می شد ."[7]
پیامدهای زشت فحش
لا تسبوا الناس فتکسبوا العدواة لهم [8]
به مردم دشنام ندهید تا دشمنی ایشان را به دست نیاورید. رسول اکرم (ص)
***
بخش عمدهای از پیامدهای زشت فحش، در دنیا تحقق پیدا میکند. فحش و ناسزاگویی موجب تحریک دیگران میشود و آنها را به عمل متقابل وادار میکند. ناسزا به آرمان و عقیده دیگران، چه بسا آنها را به فحش و به آرمان انسان ناسزاگو وا دارد .
خداوند در قران می فرماید :" خدایان آنها را فحش ندهید ، چرا که آن ها نیز در مقابل از روی دشمنی به خداوند ناسزا می گویند ."[9]
فحش دشمنی بر می انگزد و موجب می گردد از فحش دهنده ، تنفر ایجاد شود . فحش ، تولید نفاق می کند . مردم را وادار می کند برای مصون بودن از زبان ناسزاگو ، بدون کوچکترین علاقه ای به فحش دهنده احترام بگذارند . رسول خدا (ص) می فرمود " ای علی بدترین مردم کسی است که مردم از روی ترس به او احترام گذارند ."
از پیامدهای دیگر فحش ، نابودی برکت است . امام باقر (ع) می فرماید :
" هر کس به برادر مسلمانش ناسزا بگوید ، خداوند برکت روزی را از او می گیرد و او را به خود واگذاشته و زندگی اش را فاسد می کند."[10]
ناسزاگویی ملکه عدالت را از شخص می گیرد و او را در شمار فاسقین در می آورد . رسول خدا (ص) فرمود : " دشنام گویی به مؤمن فسق است ."[11]
دعای شخص فحاش و ناسزاگو مستجاب نمی شود . امام صادق (ع) می فرماید:
مردی در میان بنی اسرائیل مدت سه سال از خداوند فرزند می خواست . زمانی که دید خداوند دعای او را اجابت نمی کند ، گفت : پروردگارا آیا من از تو دورم که صدای مرا نمی شنوی یا تو به من نزدیکی و دعایم را اجابت نمیکنی. پس، کسی [را] در خواب [دید که نزد] او آمد و گفت : همانا تو سه سال است خدا را با زبانی آلوده به ناسزا و قلب بی هراس از خدا و انگیزه غیر راستین میخوانی. ناسزاگویی را از زبانت جدا ، و قلب خود را اهل ترس و تقوا ساز و انگیزه خویش را نیکو کن. آن مرد چنین کرد؛ سپس خدا را خواند و برای او فرزندی به دنیا آمد ."[12]
اما ناسزاگو در قیامت ، راهی به بهشت نخواهد داشت . رسول خدا (ص) می فرماید :
" ورود به بهشت برهر دشنام دهنده ای حرام است ."[13]
و نیز امام صادق (ع) فرمود : " بد زبانی از جفاکاری است و جفاکاری در آتش است ."[14]
راه درمان این است که آدمی با به کار گرفتن سخنان نیکو و استفاده از گفتار خوش، راهی عملی برای درمان بیماری فحش بیابد. عادت کردن به گفتار نیک ، ملکه زشت وناپسند ناسزاگویی را از روان انسان خارج میکند.
1ـ ورام بن ابي فراس: مجموعه ورام، ج1، ص 110.
2- کافی ، ج2 ص 336 .
۳ـ حرّ عاملي، وسائل الشيعه* ج9، ص42، ح11478.
۴- حرّ عاملی : وسائل الشیعه ، ج 16 ، ص 34 ، ح 20902 .
۵- مجموعه ورام ،ج1 ، ص 110
۶- وسائل، ج 16 ، ص 34
۷- کافی ، ج2 ، ص 325
۸- وسائل الشیعه ،ج12 ،ص 217
۹- انعام ، 108
۱۰- وسائل الشیعه ، ج 16 ص 32
۱۱- کافی ، ج2 ، ص 359
۱۲- کافی ، ج2 ،ص 324
۱۳-مجموعه ورام ، ج1 ،ص 110
۱۴- کافی ،ج2 ، ص 313